Tue08212018

Last update01:50:10 AM

Kĩ năng giáo dục

  • PDF.

Những kỹ năng đảm bảo cho hoạt động giáo dục của người giáo viên đạt hiệu quả

Việc nắm bắt đối tượng giáo dục của mình một cách cụ thể, toàn diện làm cơ sở cho sự thành công trong quá trình lao động sư phạm của người giáo viên. K.Đ. Usin đã khẳng định: “muốn giáo dục con người về mọi phương diện thì trước hết phải hiểu con người về mọi phương diện.

a/ Mục đích của nghề dạy học

Mục đích của nghề dạy học là giáo dục thế hệ trẻ một cách toàn diện và hài hòa, chuẩn bị cho họ những phẩm chất và năng lực cần thiết đáp ứng nhu cầu của xã hội trong những điều kiện lịch sử cụ thể. Như vậy nghề dạy học, lao động sư phạm có giá trị như là một nhân tố xã hội quan trọng góp phần "sáng tạo ra con người", góp phần tái sản xuất sức lao động xã hội.

b/ Đối tượng của nghề dạy học

Ứng với mục đích nêu trên, nghề dạy học có đối tượng tác động là con người (chủ yếu là thế hệ trẻ) mang trong mình những nhân cách xác định tồn tại và phát triển như là một thực thể xã hội, có ý thức chủ động tiếp thu sự giáo dục. Với một đối tượng như vậy, kết quả lao động nghề nghiệp của người giáo viên không chỉ phụ thuộc vào năng lực, tài năng sư phạm của bản thân họ, mà còn phụ thuộc vào đặc điểm nhân cách của học sinh vào thái độ của họ trong việc tiếp thu sự giáo dục và quan hệ của họ với giáo viên. Việc nắm bắt đối tượng giáo dục của mình một cách cụ thể, toàn diện làm cơ sở cho sự thành công trong quá trình lao động sư phạm của người giáo viên. K.Đ. Usin đã khẳng định: “muốn giáo dục con người về mọi phương diện thì trước hết phải hiểu con người về mọi phương diện".

c/ Công cụ lao động của nghề dạy học

Với đối tượng lao động đặc biệt là những con người, công cụ lao động của người giáo viên cũng cần thiết phải được tương ứng một cách đặc biệt, đó là:

- Hệ thống tri thức mà giáo viên sẽ truyền đạt cho học sinh.

- Hệ thống các dạng hoạt động được tổ chức theo những mục đích sư phạm nhất định.

- Nhân cách của chính bản thân người giáo viên.

- Những phương tiện và đồ dùng dạy học.

Có thể nói rằng: Nếu trong lĩnh vực sản xuất vật chất, công cụ lao động là những đồ vật cụ thể mà người lao động dùng chúng tác động lên đối tượng lao động của mình, thì trong nghề dạy học, phần lớn công cụ lao động của người giáo viên lại chính là bộ phận hữu cơ gắn bó với bản thân họ.

d/ Sản phẩm của nghề dạy học

Sản phẩm chính của nghề dạy học là những con người được trang bị một cách toàn diện để đi vào cuộc sống theo những chuẩn mực đã định. Đó là những con người có sự biến đổi về chất so với thời điểm xuất xứ của họ xét về mặt nhân cách. Với sản phẩm quý báu này, với quan điểm kinh tế, nó đứng hàng thứ hai sau hoạt động khoa học, nó là một dạng lao động sản xuất đặc thù - lao động sản xuất phi vật chất.

e / Thời gian và không gian lao động sư phạm

- Về thời gian lao động của người giáo viên được chia thành hai bộ phận: Bộ phận theo quy chế gắn liền với thời gian làm việc hành chính và bộ phận ngoài quy chế gắn liền với thời gian ngoài giờ hành chính .

- Về không gian, lao động sư phạm được tiến hành trong hai phạm vi không gian cơ bản là ở trường ứng với thời gian theo quy chế, và ở nhà ứng với thời gian ngoài quy chế. Ngoài ra, hoạt động lao động của người giáo viên còn có thể diễn ra ở môi trường xã hội, ngoài thiên nhiên, tại các xưởng máy, cơ quan khác,.v.v...

f/ Hệ thống những kỹ năng đảm bảo cho hoạt động giáo dục của người giáo viên đạt hiệu quả:

+ Nhóm kỹ năng thiết kế, nhóm kỹ năng này giúp cho giáo viên nhìn thấy trước và thiết kế các kế hoạch, nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành các dạng hoạt động của mình cũng như của học sinh, dự đoán những gì sẽ xảy ra trong quá trình giáo dục và các hoạt động khắc phục những khuyết tật đó.

- Nhóm kỹ năng tổ chức: Giúp người giáo viên thực hiện nội dung "thiết kế" đã vạch ra.

- Nhóm kỹ năng giao tiếp: Giúp giáo viên biết cách giao tiếp với đối tượng giáo dục của mình và những lực lượng xã hội có liên quan tới quá trình giáo dục.

 - Nhóm kỹ năng nhận thức: Giúp giáo viên biết tự đánh giá được tiến trình và kết quả hoạt động giáo dục của mình và đồng nghiệp, đặc biệt là của học sinh và của đồng nghiệp để không ngừng hoàn thiện, điều chỉnh tác động sư phạm cho phù hợp với quy luật giáo dục.

+ Hệ thống những kỹ năng chuyên biệt.

Hệ thống này bao gồm những nhóm kỹ năng sau đây:

- Nhóm kỹ năng giảng dạy: Bao gồm những kỹ năng lựa chọn nội dung dạy học, lựa chọn và vận dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kỹ năng xác định các bước lý luận dạy học cụ thể (mục đích, nhiệm vụ dạy học....), kỹ năng soạn bài lên lớp kỹ năng tổ chức các dạng hoạt động học tập tập thể và độc lập của học sinh, kỹ năng phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, cũng như học sinh cá biệt, kỹ năng sử dụng và chế tạo các phương tiện và đồ dùng dạy học, kỹ năng phân tích, đánh giá, rút kinh nghiệm các dạng hoạt động dạy học, kỹ năng kiểm tra, đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh...

- Những kỹ năng giáo dục: Bao gồm những kỹ năng như: Xác định mục đích, nhiệm vụ giáo dục học sinh, xây dựng tập thể học sinh do mình phụ trách, phối hợp và vận động các lực lượng xã hội tham gia giáo dục, giáo dục lao động, hướng nghiệp, giáo dục học sinh cá biệt, phân tích đánh giá, rút kinh nghiệm các hoạt động giáo dục, kiểm tra, đánh giá kết quả rèn luyện, tu dưỡng của học sinh... Nhóm kỹ năng nghiên

cứu khoa học nói chung và khoa học giáo dục nói riêng, bao gồm những kỹ năng: Xác định các bước nghiên cứu, vận dụng những phương pháp và tổ chức nghiên cứu, phân tích và xử lý các tài liệu thu thập được, trình bày và bảo vệ đề tài nghiên cứu.

- Nhóm kỹ năng hoạt động xã hội: Bao gồm kỹ năng tham gia các hoạt động xã hội có liên quan tới công tác giáo dục học sinh, tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động xã hội...

- Nhóm kỹ năng tự học: Kỹ năng lập kế hoạch và tổ chức tự bồi dưỡng về chuyên môn, vận dụng các phương pháp và phương tiện tự học, thích ứng mau chóng với những thành tựu khoa học có quan hệ với chương trình dạy, tự đánh giá tự điều chỉnh hoạt động, tự đào tạo của mình...

Tác giả: NGND Trịnh Trúc Lâm - GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ